การก่อสร้างสภาธรรมกายสากลของวัดพระธรรมกาย คนที่เห็นต่างอาจจะมองว่า การสร้างอาคารที่หรูหราหรือใหญ่เกินความจำเป็น อาจถูกมองว่าเป็นการส่งเสริม “อัตตา” หรือความยึดติดในวัตถุมากกว่าการขัดเกลากิเลส แต่สำหรับญาติธรรมแห่งวัดธรรมกายแล้วกลับมองว่าการก่อสร้างนั้น เพื่อมุ่งเน้นรองรับกิจกรรมทางศาสนาขนาดใหญ่ เพื่อเป็นศูนย์กลางการปฏิบัติธรรมระดับนานาชาติ เป็น “โรงเรียนสอนศีลธรรม” ที่สามารถรองรับพุทธบริษัทสี่ (พระภิกษุ, สามเณร, อุบาสก, อุบาสิกา) จากทั่วโลกให้มาประพฤติปฏิบัติธรรมร่วมกัน โดยเน้นความเรียบง่ายแต่ใช้ประโยชน์ได้สูงสุด เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ระดับโลก คล้ายกับ “โรงเรียน” หรือ “มหาวิทยาลัย” ขนาดใหญ่ที่สามารถจุคนได้นับแสน เพื่อรองรับการเผยแผ่ธรรมะในระดับสากล เนื่องจากกิจกรรมในวันสำคัญทางศาสนา เช่น วันมาฆบูชา, วันวิสาขบูชา มักจะมีผู้มาร่วมงานหลักแสนคน สภาธรรมกายสากลจึงถูกออกแบบมาเพื่อแก้ไขปัญหาเรื่องสถานที่ ลดความแออัดและป้องกันปัญหาจากสภาพดินฟ้าอากาศในระหว่างประกอบพิธีกรรม เป็นการสร้าง “ที่พักใจ” ให้กับคนจำนวนมาก เพื่อให้การมาวัดเป็นไปอย่างสะดวกสบายและเอื้อต่อการเข้าถึงธรรมะอย่างสูงสุด
“สภาธรรมกายสากล” คือสถาปัตยกรรมเพื่อประกาศแสนยานุภาพแห่งศรัทธาในระดับสากล หรือเป็นเพียงโรงเรียนสอนศีลธรรมขนาดใหญ่ที่ถูกสร้างมาเพื่อแก้ปัญหาแดดฝน บทพิสูจน์นัยสำคัญที่ซ่อนอยู่ภายใต้โครงสร้างมหึมา ผ่านพุทธพจน์บทสำคัญ “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นเรา” การก่อสร้างสภาธรรมกายสากล (Dhammakaya Assembly Hall) ณ วัดพระธรรมกาย เป็นประเด็นที่มีการวิเคราะห์อย่างกว้างขวางในหมู่พุทธศาสนิกชน ตามหลักแนวคิดเรื่อง “ศรัทธา” และ “แก่นแท้” ของพุทธศาสนา
กลุ่มที่เห็นด้วยมองว่าการสร้างสถานที่ขนาดใหญ่ เป็นเครื่องหมายของความยั่งยืนและการแผ่ขยายของพระพุทธศาสนา เป็น “ความรุ่งเรืองและพลังแห่งศรัทธา” ผู้ร่วมบุญก่อสร้างต้องการให้สภาฯเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ระดับโลก คล้ายกับ “โรงเรียน” หรือ “มหาวิทยาลัย” ขนาดใหญ่ที่สามารถจุคนได้นับแสน เพื่อรองรับการเผยแผ่ธรรมะในระดับสากล ซึ่งการมีโครงสร้างพื้นฐานที่แข็งแรงจะช่วยให้การจัดการเรียนการสอนและการฝึกสมาธิทำได้เป็นระบบ สามารถดึงดูดคนรุ่นใหม่หรือชาวต่างชาติให้หันมาสนใจพุทธศาสนาผ่านสถาปัตยกรรมที่น่าตื่นตาตื่นใจ
อย่างไรก็ตาม พุทธศาสนิกชนอีกกลุ่ม อาจตั้งคำถามถึงความจำเป็นและทิศทางของการก่อสร้างที่เน้นขนาด ซึ่งสวนทางกับ “ความเรียบง่ายและสันโดษ” ของพุทธศาสนา การสร้างอาคารที่หรูหราหรือใหญ่เกินความจำเป็น อาจถูกมองว่าเป็นการส่งเสริม “อัตตา” หรือความยึดติดในวัตถุมากกว่าการขัดเกลากิเลส
คำอธิบายในการก่อสร้าง สภาธรรมกายสากล ของ วัดพระธรรมกาย คือการมุ่งเน้นการรองรับกิจกรรมทางศาสนาขนาดใหญ่และการสร้างสันติภาพผ่านการรวมตัวของผู้ปฏิบัติธรรม เพื่อเป็นศูนย์กลางการปฏิบัติธรรมระดับนานาชาติ เป็น “โรงเรียนสอนศีลธรรม” ขนาดใหญ่ที่สามารถรองรับพุทธบริษัทสี่ (พระภิกษุ, สามเณร, อุบาสก, อุบาสิกา) จากทั่วโลกให้มาประพฤติปฏิบัติธรรมร่วมกัน โดยเน้นความเรียบง่ายแต่ใช้ประโยชน์ได้สูงสุด
เนื่องจากกิจกรรมในวันสำคัญทางศาสนา เช่น วันมาฆบูชา, วันวิสาขบูชา มีผู้มาร่วมงานหลักแสนคน สภาธรรมกายสากลจึงถูกออกแบบมาเพื่อแก้ไขปัญหาเรื่องสถานที่ ลดความแออัดและป้องกันปัญหาจากสภาพดินฟ้าอากาศในระหว่างประกอบพิธีกรรม การถวายมหาสังฆทาน หรือการสัมมนาทางวิชาการพระพุทธศาสนา เป็นสถานที่ที่แสดงถึงความสามัคคีของชาวพุทธในการสืบทอดอายุพระพุทธศาสนาให้ยืนยาว เป็นการสร้าง “ที่พักใจ” ให้กับคนจำนวนมาก เพื่อให้การมาวัดเป็นไปอย่างสะดวกสบายและเอื้อต่อการเข้าถึงธรรมะอย่างสูงสุด
เป้าหมายของ สภาธรรมกายสากล ในเชิงกายภาพ คือ “อุปกรณ์” หรือโครงสร้างที่สร้างขึ้นเพื่อรองรับคนจำนวนมากให้มาสวดมนต์และปฏิบัติธรรม เป็น “พาหนะ” ช่วยให้คนเข้าถึงสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการปฏิบัติธรรม หากใครเข้าไปในสภาฯ แต่ไม่ได้ปฏิบัติใจให้หยุดนิ่งจนเกิดปัญญา ก็อาจกล่าวได้ว่า “เห็นเพียงอาคาร แต่ยังไม่เห็นแก่นธรรมที่แท้จริง”
ดังพุทธพจน์ที่ปรากฏใน วักกลิสูตร ว่า “ผู้ใดเห็นธรรม ผู้นั้นเห็นเรา” เมื่อพระพุทธเจ้าตรัสสอนพระวักกลิที่เฝ้ามองแต่รูปกายของพระองค์ โดยทรงย้ำว่าการเห็นพระองค์ที่แท้จริงคือการบรรลุถึง “ธรรม” หรือสภาวะธรรมภายใน ไม่ใช่การมองเพียงกายเนื้อ
พุทธพจน์ดังกล่าวยังสะท้อนรายละเอียดให้เห็นว่า ผู้ใดแม้เห็นพระพุทธเจ้าด้วยตา แต่ไม่เห็นธรรม บุคคลผู้นั้นย่อมได้ชื่อว่า “ไม่เห็นพระพุทธองค์” พุทธพจน์ “ผู้ใดเห็นธรรม
ผู้นั้นเห็นเรา” จึงหมายถึงการเข้าใจคำสอนเรื่อง อริยสัจ4, ปฏิจจสมุปบาท, หรือกฎไตรลักษณ์ (ความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่ใช่ตัวตน) คือการเห็นพระพุทธเจ้าที่แท้จริง ซึ่งลึกซึ้งกว่าการเห็นเพียงรูปร่างกายสังขาร ผู้ปฏิบัติจนเข้าถึงความสว่างภายใน เห็นดวงธรรม หรือเข้าใจความจริงของชีวิต ย่อมเห็นพระพุทธเจ้าด้วยปัญญา การเห็นในที่นี้ จึงไม่ใช่การเห็นด้วยตาเนื้อ แต่คือการเห็นด้วย “ญาณปัญญา” หรือดวงตาเห็นธรรม
การสร้างอาคารขนาดใหญ่เพื่อรวมคนมาปฏิบัติธรรม ในมุมมองของวัดพระธรรมกาย คือการพยายามสร้าง “โอกาส” ให้พุทธศาสนิกชนได้เข้าถึงธรรมภายใน หรือที่ทางวัดเรียกว่าการเข้าถึงพระธรรมกาย หากเปรียบสภาธรรมกายสากลเป็น “เปลือก” หรือ “ศาลา” การเห็นธรรมก็คือ “แก่น” ที่อยู่ข้างในถ้ามองตามพุทธพจน์ สภาธรรมกายสากล เปรียบเสมือน “แผนที่” หรือ “โรงเรียน” ขนาดใหญ่ ถ้าใครยึดติดแค่ความใหญ่โตของอาคาร (เปรียบได้กับการยึดติดกายเนื้อของพระวักกลิ) เท่ากับ ยังไม่เห็นพระพุทธเจ้า แต่ถ้าใครใช้อาคารนี้เป็นที่ฝึกฝนใจจนเกิดดวงตาเห็นธรรม ผู้นั้นจึงจะได้ชื่อว่าเห็นพระพุทธเจ้าอย่างแท้จริง
