“คำถามที่ว่า “จีนจะทิ้งห่างประเทศอื่นหรือไม่” ต้องเริ่มจากการนิยามก่อนว่า “ทิ้งห่าง” ในมิติใด เพราะจีนไม่ได้นำทุกด้าน และในบางด้านก็กำลังเผชิญข้อจำกัดรุนแรง ตัวแปรที่ทรงพลังที่สุดไม่ใช่เทคโนโลยีเดี่ยวใด ๆ แต่คือความสามารถในการเชื่อม “การวิจัย–การผลิต–ตลาดขนาดใหญ่” เข้าด้วยกัน จีนมีฐานการผลิตที่กว้างที่สุดในโลก ประกอบกับตลาดภายในขนาด 1.4 พันล้านคนที่ทำให้ต้นทุนการผลิตต่ำกว่าคู่แข่งอย่างมีนัยสำคัญ ใน 5 ปีข้างหน้า (ค.ศ. 2026–2030) เป็นช่วงที่แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 15 ของจีนขับเคลื่อน การยกระดับโรงงานด้วยหุ่นยนต์อุตสาหกรรม AI และแพลตฟอร์มดิจิทัลแบบ end-to-end จะทำให้จีนลดต้นทุนต่อหน่วยเหนือกว่าประเทศที่ต้องพึ่งห่วงโซ่อุปทานนำเข้า นี่คือความได้เปรียบเชิงระบบที่ลอกเลียนยาก”
บทความโดย สันติ ตั้งรพีพากร
จีนครองส่วนแบ่งการผลิตแผงโซลาร์ แบตเตอรี่ลิเธียม และวัตถุดิบแปรรูปสำคัญในสัดส่วนที่สูงมาก ตัวแปรชี้ขาดใน 5 ปีข้างหน้าคือการเปลี่ยนจาก “ผู้ผลิต” เป็น “ผู้กำหนดมาตรฐาน” ทั้งมาตรฐานกริดอัจฉริยะ ระบบกักเก็บพลังงาน และการเชื่อมโยงไฟฟ้าระยะไกล ประเทศที่จะตามทันต้องลงทุนทั้งห่วงโซ่ ซึ่งใช้เวลานานกว่ากรอบ 5 ปี ในขณะที่จีนกำลังสร้าง “วินัยทางต้นทุน” ที่ทำให้พลังงานราคาถูกกลายเป็นปัจจัยดึงดูดอุตสาหกรรมหนักและดาต้าเซ็นเตอร์
จีนไม่ได้นำในโมเดลพื้นฐานระดับแนวหน้าทุกตัว แต่มีความได้เปรียบเชิงเปรียบเทียบในการนำ AI ไปใช้จริงในภาคการผลิต การขนส่ง เมืองอัจฉริยะ และการบริหารภาครัฐ ตัวแปรสำคัญคือปริมาณและคุณภาพข้อมูลภาคอุตสาหกรรมที่เกิดจากการเชื่อมเครื่องจักรหลายล้านเครื่องเข้าสู่แพลตฟอร์มเดียวกัน หากจีนรักษาความเร็วในการปรับใช้ความได้เปรียบจะสะสมแบบทบต้น เพราะระบบที่ใช้งานจริงยิ่งมาก ข้อมูลยิ่งมาก โมเดลยิ่งแม่น และต้นทุนยิ่งต่ำ
จีนผลิตวิศวกรและนักวิทยาศาสตร์ในจำนวนที่มากที่สุดในโลก ตัวแปรชี้ขาดใน 5 ปีข้างหน้าคือคุณภาพของการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติและการดึงดูดบุคลากรระดับสูงให้อยู่ในระบบนิเวศในประเทศ รวมถึงการกลับมาของนักวิจัยชาวจีนจากต่างประเทศ ซึ่งเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในช่วงที่ผ่านมา หากกระแสนี้คงอยู่ จีนจะมีนักวิจัยที่เพียงพอต่อการพัฒนาต่อยอดในหลายสาขาพร้อมกัน ซึ่งประเทศขนาดกลางทำไม่ได้
ระบบการวางแผนระยะกลางของจีน เอื้อให้ลงทุนในโครงการที่มีผลตอบแทนช้าแต่ผลกระทบสูง เช่น โครงข่ายไฟฟ้า ทางรถไฟความเร็วสูง การวิจัยพื้นฐาน และระบบชำระเงินดิจิทัล ตัวแปรนี้ทำให้จีนสามารถ “ทิ้งห่าง” ในด้านโครงสร้างพื้นฐานเชิงยุทธศาสตร์ที่ภาคเอกชนลำพังไม่ลงทุน
แม้ 5 ปีข้างหน้าจีนจะเผชิญแรงต้านหลายด้าน ทั้งการควบคุมการส่งออกชิปและเครื่องมือผลิตขั้นสูงจากสหรัฐฯ และพันธมิตร หนี้ภาคอสังหาริมทรัพย์และท้องถิ่น ประชากรวัยทำงานที่หดตัว และความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ในช่องแคบไต้หวันและทะเลจีนใต้ แต่ตัวแปรเหล่านี้ไม่ได้ทำให้จีน “หยุด” หากกำหนดว่า “ทิ้งห่าง” จะเกิดในมิติใดและมากน้อยเพียงใด
ตัวแปรที่ทำให้จีนทิ้งห่างไม่ใช่ความเก่งในเทคโนโลยีใดเทคโนโลยีหนึ่ง แต่คือความสามารถในการแปลงขนาดตลาด ขนาดการผลิต ข้อมูล และการระดมทรัพยากรของรัฐ ให้เป็นความได้เปรียบเชิงระบบที่ทบต้นได้ ภายใน 5 ปีข้างหน้า มิติที่จีนมีโอกาสทิ้งห่างชัดที่สุดคือ การผลิตอัจฉริยะ พลังงานสะอาด และการประยุกต์ AI ในขณะที่มิติชิปขั้นสูงและซอฟต์แวร์ระดับฐานยังเป็นสนามที่การแข่งขันสูสีและมีแรงต้านสูง คำถามที่แท้จริงจึงไม่ใช่ “จีนจะทิ้งห่างหรือไม่” แต่คือ “จีนจะทิ้งห่างในสนามใด และประเทศอื่นจะเลือกแข่งขันในสนามไหน” มากกว่า



