วันที่ 13 มีนาคม ของทุกปี ซึ่งถูกประกาศให้เป็น วันช้างไทย (National Elephant Day) เพื่อสร้างความตระหนักรู้ถึงคุณค่าประวัติศาสตร์ และส่งเสริมการอนุรักษ์ช้างไทยให้ยั่งยืน
ย้อนกลับไปเมื่อปี พ.ศ. 2541 คณะรัฐมนตรีได้มีมติเห็นชอบตามการเสนอของคณะอนุกรรมการประสานงานการอนุรักษ์ช้างไทย เนื่องจากเล็งเห็นว่า “ช้าง” คือสัตว์ที่มีความผูกพันกับสายเลือดไทยมาอย่างยาวนาน
เหตุผลที่เลือกวันที่ 13 มีนาคม นั้น มีนัยสำคัญทางประวัติศาสตร์ เนื่องจากเป็นวันที่คณะกรรมการคัดเลือกสัตว์ประจำชาติในอดีต มีมติให้ “ช้างเผือก” เป็นสัญลักษณ์ของประเทศไทยอย่างเป็นทางการ ก่อนที่รัฐบาลจะประกาศลงในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 29 พฤษภาคม 2541 เพื่อให้คนไทยหันมาให้ความสำคัญและร่วมกันช่วยเหลือสัตว์ใหญ่คู่บ้านคู่เมือง
ในมิติด้านสิ่งแวดล้อม ช้างไม่ได้เป็นเพียงสัตว์ตัวโตที่น่าเกรงขาม แต่ยังได้รับฉายาทางวิทยาศาสตร์ว่าเป็น “Umbrella Species” หรือสัตว์ที่เป็นร่มเงาให้แก่ระบบนิเวศ
-ผู้สร้างเส้นทาง รอยเท้าและทางเดินของช้างช่วยสร้างร่องน้ำและเส้นทางเดินให้สัตว์เล็กชนิดอื่น
-นักปลูกป่า การกินพืชและเคลื่อนที่ไปไกลๆ ทำให้ช้างช่วยกระจายเมล็ดพันธุ์พืชผ่านการขับถ่าย สร้างความหลากหลายทางชีวภาพ
-ผู้สร้างแหล่งน้ำ ในฤดูแล้ง ช้างมักใช้ใช้งวงและเท้าขุดดินจนเกิดเป็นแอ่งน้ำที่สัตว์ป่าอื่นๆ สามารถมาใช้ประโยชน์ร่วมกันได้
จากอดีตที่ช้างเคยเป็นพระราชพาหนะคู่พระบารมีในศึกยุทธหัตถี และเป็นกำลังหลักในการทำนุบำรุงเศรษฐกิจผ่านการทำป่าไม้และเกษตรกรรม ในปัจจุบันบทบาทของช้างได้เปลี่ยนผ่านสู่การเป็นสัญลักษณ์ของการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ และเป็นหัวใจสำคัญในงานประเพณีทางวัฒนธรรม เช่น งานแห่เทียนพรรษา และงานรื่นเริงท้องถิ่นต่างๆ
การอนุรักษ์ช้างไทยในวันนี้ จึงไม่ใช่เพียงการรักษาชีวิตสัตว์ป่า แต่คือการรักษา “รากแก้ว” ของวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ชาติไทยให้คงอยู่สืบไป
