ภาพลวงตา “เชลฟ์ว่าง” “กักตุนอาหาร” ตื่นตระหนกผิดจุด เปิด 4 เช็กลิสต์รอดวิกฤตสงคราม

เมื่อสัญญาณความขัดแย้งระดับโลกเริ่มคุกรุ่น คำถามแรกที่ผุดขึ้นในใจผู้คนแทบทุกยุคสมัยคือ “เราจะอดตายไหม?” และภาพจำอันดับแรกที่ตามมาเสมอคือภาพผู้คนเบียดเสียดแย่งชิงสินค้า กว้านซื้อข้าวสาร อาหารแห้ง และน้ำดื่มจนชั้นวางในซูเปอร์มาร์เก็ตเกลี้ยงภายในพริบตา

แต่สำหรับประเทศไทย ซึ่งได้ชื่อว่าเป็น “ครัวของโลก” คำถามสำคัญคือ ในยามวิกฤตสงคราม เราจำเป็นต้องตระหนกถึงขั้นกักตุนอาหารจริงหรือ?

หากมองในเชิงโครงสร้างความมั่นคงทางอาหาร (Food Security) ตัวเลขเชิงประจักษ์บ่งชี้ชัดเจนว่า ประเทศไทยอยู่ในสถานะ ผู้ส่งออกอาหารสุทธิ (Net Food Exporter) มาโดยตลอด

ในแต่ละปีประเทศไทยผลิตข้าวเปลือกได้ปริมาณมหาศาล แปรรูปเป็นข้าวสารได้เฉลี่ยราว 20 ล้านตัน ขณะที่คนไทยทั้งประเทศบริโภครวมกันเพียงประมาณ 10–11 ล้านตันต่อปี นั่นหมายความว่า หากการค้าโลกปิดประตูลง และการส่งออกหยุดชะงัก ข้าวสารส่วนเกินเกือบครึ่งหนึ่งจะถูกกักเก็บและหมุนเวียนอยู่ภายในประเทศ

ไทยเป็นฐานการผลิตเนื้อไก่และสุกรชั้นนำ มีอุตสาหกรรมประมงและเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำกระจายตัวอยู่ทั่วทุกภูมิภาค โครงสร้างการผลิตอาหารโปรตีนพื้นฐานจึงไม่ขาดแคลน ประกอบกับภูมิศาสตร์ที่เอื้อต่อการรอด สภาพอากาศ แหล่งน้ำธรรมชาติ และดินที่เพาะปลูกได้ตลอดทั้งปี ทำให้ชุมชนและต่างจังหวัดมีโครงข่ายอาหารธรรมชาติที่เข้มแข็ง

ในเชิงกายภาพ ประเทศไทยไม่มีทางเผชิญภาวะ “อดอยากระดับวิกฤต” จากการที่อาหารหมดประเทศ

แต่หากอาหารมีล้นเหลือ ทำไมในยามวิกฤต ชั้นวางสินค้าในเมืองใหญ่จึงมักว่างเปล่า?

คำตอบไม่ได้อยู่ที่ “ปริมาณการผลิต” แต่อยู่ที่ “คอขวดระบบกระจายสินค้า” จุดเปราะบางที่สุดของไทยไม่ใช่ปากท้อง แต่คือน้ำมันเชื้อเพลิง

หากสงครามปิดเส้นทางเดินเรือหลักในตะวันออกกลางหรือช่องแคบมะละกา น้ำมันจะขาดแคลนและราคาก้าวกระโดด ส่งผลให้รถบรรทุกขนส่งสินค้าไม่สามารถวิ่งได้ตามรอบปกติ ขณะที่ภาพลวงตาจาก Panic Buying เมื่อความกลัวเข้าครอบงำ ประชาชนจะแห่ซื้อสินค้าพร้อมกันในวันเดียว ดีมานด์ที่พุ่งทะลุเพดานทำให้ศูนย์กระจายสินค้าเติมสต็อกไม่ทัน ชั้นวางของที่ว่างเปล่า จึงเป็นเพียงภาพสะท้อนของโลจิสติกส์ที่ติดขัดชั่วคราว ไม่ได้แปลว่าโรงงานหรือคลังกลางไม่มีของ

การกว้านซื้อสินค้ามากักตุนในระดับครัวเรือนเกินความจำเป็น นอกจากจะไม่ช่วยแก้ปัญหาแล้ว ยังสร้างผลกระทบย้อนศร เช่น สภาพภูมิอากาศร้อนชื้นของไทยทำให้ข้าวสารเกิดมอด อาหารแห้งขึ้นรา และอาหารสำเร็จรูปหมดอายุก่อนบริโภคจริง กลายเป็นการทิ้งขว้างโดยเปล่าประโยชน์

ยิ่งแย่งซื้อ ราคายิ่งพุ่ง ผู้มีรายได้น้อยและกลุ่มเปราะบางจะเข้าไม่ถึงปัจจัยสี่ ทำให้รัฐต้องเข้ามาแทรกแซงบังคับใช้กฎหมายควบคุมราคาสินค้า ป้องกันการกักตุน และใช้ระบบปันส่วน เพื่อความสงบเรียบร้อยของสังคม

ผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการภัยพิบัติชี้ว่า สิ่งที่คนไทยควรทำไม่ใช่การสร้างโกดังอาหารส่วนตัว แต่คือการสำรองเสบียงฉุกเฉินระดับครัวเรือน สำหรับรับมือช่วงรอยต่อระบบขนส่งติดขัดในสิ่งสำคัญ 4 อย่างคือ

ในสมรภูมิสงครามโลก สิ่งที่สังหารความมั่นคงของประเทศได้เร็วที่สุดมักไม่ใช่กระสุนปืน แต่คือ ความตระหนกที่ไร้ข้อมูล บนแผ่นดินสุวรรณภูมิ ความอุดมสมบูรณ์ในน้ำมีปลาในนามีข้าวยังคงเป็นเกราะคุ้มกันที่แข็งแกร่ง การตั้งสติ สำรองเฉพาะสิ่งที่จำเป็น และไม่ตกเป็นเหยื่อของความกลัว คือยุทธศาสตร์การเอาตัวรอดที่ดีที่สุดของคนไทยทุกคน