“ณ ร้านน้ำชา ในกรุงปักกิ่ง ท่ามกลางกลิ่นหอมกรุ่นของชาจีนที่โชยเตะจมูก และแสงแดดยามบ่าย บทสนทนาเงียบๆ ระหว่าง “ศาสตราจารย์เฉิน” นักเศรษฐศาสตร์อาวุโสผู้ผ่านร้อนผ่านหนาว กับ “เสี่ยวหลิน” สตาร์ทอัพหนุ่มยุค 90 กำลังสะท้อนภาพการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ของจีน คนหนึ่งมองผ่านแว่นตาแห่งกาลเวลา อีกคนมองผ่านสายตาแห่งความฝันและแรงกดดัน ทำไมมังกรจีนในวันนี้ จึงไม่ใช่ผู้เดินตามหลัง “ซิลิคอนแวลลีย์” อีกต่อไป? อะไรคือ “สมการลับ” ที่ซ่อนอยู่หลังนวัตกรรมที่เติบโตอย่างก้าวกระโดด จากสายการผลิตในเซินเจิ้น ตลาดอีคอมเมิร์ซในหางโจว ไปจนถึงอัลกอริทึมที่เปลี่ยนโลก? การสนทนาที่สะท้อน “6 ลักษณะเฉพาะแห่งยุคสมัย” เรียบง่าย แต่ทรงพลังยิ่งกว่าบทวิเคราะห์ในห้องเรียนเศรษฐศาสตร์ใดๆ”
แสงยามบ่ายฉายผ่านหน้าต่างลงบนโต๊ะไม้ ศาสตราจารย์เฉิน นักเศรษฐศาสตร์ อายุ 60 ปี สุขุมและเปี่ยมด้วยเมตตา นั่งเผชิญหน้ากับ เสี่ยวหลิน ผู้ประกอบการยุค 90 อายุ 32 ปี ผู้ก่อตั้งบริษัทเทคโนโลยี
เสี่ยวหลิน รินชาให้อาจารย์พร้อมกับกล่าวว่า “อาจารย์ครับ ผมเพิ่งไปนำเสนอแผนระดมทุน นักลงทุนถามผมเสมอว่า ‘โมเดลของคุณแตกต่างจากซิลิคอนแวลลีย์อย่างไร’ ผมตอบไม่ค่อยจะทะลุปรุโปร่งสักที”
ศาสตราจารย์เฉิน..ยิ้มและกล่าวตอบว่า คำถามนี้ในตัวมันเองคือคำอธิบายยุคสมัย เมื่อสิบปีที่แล้ว เราถามว่า ‘จะไล่ตามซิลิคอนแวลลีย์ได้อย่างไร’ วันนี้เราถามว่า ‘แตกต่างอย่างไร’ นี่คือลักษณะเฉพาะประการแรกของเศรษฐกิจนวัตกรรมจีน การเปลี่ยนกระบวนทัศน์จาก ‘การวิ่งตาม’ สู่ ‘การวิ่งเคียงข้าง’ และแม้กระทั่ง ‘การนำ’ ในบางส่วน
เสี่ยวหลิน “แต่ผมกลับรู้สึกกดดันกว่าเดิม เมื่อก่อนแค่ลอกการบ้าน ตอนนี้ต้องออกข้อสอบเอง”
ศาสตราจารย์เฉิน “ถูกต้อง ดังนั้นลักษณะเฉพาะประการที่สองจึงเกิดขึ้น ‘การขับเคลื่อนด้วยฉากทัศน์’ ของตลาดขนาดใหญ่พิเศษ นวัตกรรมของสหรัฐฯ มักถูกขับเคลื่อนโดยความก้าวหน้าทางเทคโนโลยี ขณะที่จีน มักถูกชี้นำโดยฉากทัศน์การประยุกต์ใช้ คุณมีผู้ใช้ 1.4 พันล้านคน มีห่วงโซ่อุปทานที่ซับซ้อนที่สุด เครือข่ายโลจิสติกส์ที่หนาแน่นที่สุด และระดับผู้บริโภคที่หลากหลายที่สุด จะจัดตารางเวลาพนักงานส่งอาหารอย่างไร จะทำระบบชำระเงินเคลื่อนที่ในพื้นที่ห่างไกลได้อย่างไร ปัญหาเหล่านี้ไม่มีอยู่ที่อื่น แต่สำหรับคุณแล้วคือเหมืองทองคำ บริษัทของคุณทำระบบตรวจสอบข้อบกพร่องทางอุตสาหกรรมด้วยสายตา ก็เพราะว่าจีนมีโรงงานมาก สายการผลิตเร็ว และประเภทของความบกพร่องหลากหลายเหลือเกิน ใช่ไหม?”
เสี่ยวหลิน : (พยักหน้า) จริงครับ ตัวอย่างข้อบกพร่องที่เราใช้เทรน AI คู่แข่งชาวเยอรมันยังไม่เคยเห็นเลย แต่มีแต่ตลาดอย่างเดียวไม่พอ ยังต้องมีทั้งบุคลากรและทุนด้วย
ศาสตราจารย์เฉิน : นี่คือลักษณะเฉพาะประการที่สาม ‘การสั่นพ้องร่วมกัน’ ระหว่าง ‘ผลประโยชน์จากวิศวกร’ กับ ‘ทุนที่อดทน’ จีนผลิตบัณฑิตสาขาวิศวกรรมมากกว่าหนึ่งในสามของโลกในแต่ละปี และพวกเขาไม่ได้แค่ทำงานรับจ้างอีกต่อไป แต่เริ่มกำหนดโครงสร้างสถาปัตยกรรมด้วยตนเอง ขณะเดียวกัน กองทุนนำร่องของรัฐ และทุนอุตสาหกรรม ก็ขยายระยะเวลาถือครองในเทคโนโลยีออกไปเป็นเจ็ดถึงแปดปี ผลคูณของ ‘ความหนาแน่นของบุคลากร × ความลึกของทุน’ นี้ มีลักษณะเฉพาะในระดับโลก
เสี่ยวหลิน : แต่ก็มีคนมองแง่ร้าย ‘ว่าของเราเป็นแค่ นวัตกรรมรูปแบบ’ ชิปพื้นฐานและซอฟต์แวร์พื้นฐานยังเป็นจุดอ่อน
ศาสตราจารย์เฉิน : (จิบชา) อีกด้านของจุดอ่อน คือลักษณะเฉพาะประการที่สี่ การต่อสู้ด้วยตนเอง ภายใต้ ‘วงจรคู่’ ควบคู่ไปกับการเปิดกว้างและความร่วมมือ ดูสิ ชิปเซมิคอนดักเตอร์ถูกปิดกั้น แต่เครื่องมือ EDA ที่ผลิตในประเทศ และสถาปัตยกรรม RISC-V ก็เติบโตอย่างรวดเร็ว ขณะเดียวกัน CATL ก็สร้างโรงงานในเยอรมนี BYD ก็ขยายการลงทุนในฮังการี นี่ไม่ใช่นวัตกรรมแบบปิด แต่เป็นนวัตกรรมแบบ ‘ฝังตัวซึ่งกันและกัน’ จุดเด่นของเศรษฐกิจนวัตกรรมจีนคือ ทั้ง ‘ฝ่าด่าน’ ในจุดที่ถูกปิดกั้น และ ‘ส่งออกมาตรฐาน’ สู่โลกในจุดที่เป็นความแข็งแกร่ง
เสี่ยวหลิน : ดังนั้นลักษณะเฉพาะแห่งยุคของเราคือ ‘การแข่งขันแบบอสมมาตร’ ใช่ไหม?
ศาสตราจารย์เฉิน : (ใช้นิ้วเคาะโต๊ะเบา ๆ) เรียกให้ถูกคือ ‘การเกิดขึ้นอย่างเป็นระบบ’ ลักษณะเฉพาะประการที่ห้า นวัตกรรมไม่ได้อาศัยฮีโร่เพียงจุดเดียวอีกต่อไป แต่อาศัยระบบนิเวศ ฮาร์ดแวร์ของเซินเจิ้น อีคอมเมิร์ซของหางโจว ควอนตัมของเหอเฝย เมืองยาของเซี่ยงไฮ้…พวกมันเชื่อมโยงกันเหมือนโครงข่ายประสาท กระตุ้นซึ่งกันและกัน ไอเดียหนึ่งเกิดขึ้นในเซินเจิ้น ผลิตต้นแบบในตงกว้าน ผลิตจำนวนมากในเซินเจิ้น เปิดตัวออนไลน์ในหางโจว และจำหน่ายในต่างประเทศ วงจรเร็วกว่าซิลิคอนแวลลีย์ถึง 30% ‘ความเร็วคือกำแพงป้องกัน’ นี้เป็นผลลัพธ์จากระบบ สายโซ่อุตสาหกรรม และการกำกับดูแลแบบดิจิทัลที่ทำงานร่วมกัน
เสี่ยวหลิน : (ครุ่นคิด) แต่พวกเรารุ่นนี้มักจะกังวลว่า ‘ผลประโยชน์จะถึงจุดสูงสุดหรือยัง’
ศาสตราจารย์เฉิน : (ยิ้ม) ผลประโยชน์เปลี่ยนแปลงไปจริง ๆ จาก ‘ผลประโยชน์ทางประชากร’ สู่ ‘ผลประโยชน์ทางปัญญา’ จาก ‘ผลประโยชน์ด้านการไหลเวียน’ สู่ ‘ผลประโยชน์ด้านการรับรู้’ ลักษณะเฉพาะประการที่หก คือ นวัตกรรมขับเคลื่อนแทนที่ปัจจัยขับเคลื่อน เมื่อก่อนแข่งกันด้วยที่ดินราคาถูก ตอนนี้แข่งกันด้วยอัลกอริทึมและพลังประมวลผล เมื่อก่อนแข่งกันด้วยการกระจายช่องทาง ตอนนี้แข่งกันด้วยความเข้าใจผู้ใช้ บริษัทของคุณไม่ต้องสร้างโรงงาน แต่ความเร็วในการปรับปรุงโมเดลในแต่ละวันคือพลังการผลิตใหม่
เสี่ยวหลิน : แล้วอนาคตล่ะ ลักษณะเฉพาะแห่งยุคต่อไปจะเป็นอะไร?
ศาสตราจารย์เฉิน : (มองออกไปนอกหน้าต่าง) ‘การหลอมรวมอย่างลึกซึ้ง’ ระหว่าง AI และอุตสาหกรรม และ ข้อบังคับที่เข้มงวดของ ‘นวัตกรรมสีเขียว’ ในอนาคต นวัตกรรมไม่สามารถดูแค่บัญชีเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว แต่ต้องคิดถึงบัญชีคาร์บอนและบัญชีสังคมด้วย รถยนต์ไฟฟ้า พลังงานแสงอาทิตย์ และระบบกักเก็บพลังงานของจีน เป็นจุดอ้างอิงราคาของโลกแล้ว นี่ไม่ใช่คำถามให้เลือก แต่เป็นคำถามที่ต้องตอบให้ได้
เสี่ยวหลิน (นิ่งเงียบครู่หนึ่ง) อาจารย์ครับ ผมเริ่มเข้าใจแล้ว เราไม่ได้กำลังลอกแบบใคร แต่กำลังเขียนแบบฉบับของเราเอง
ศาสตราจารย์เฉิน : (ยกถ้วยชา) ถูกต้อง ลักษณะเฉพาะแห่งยุคของเศรษฐกิจนวัตกรรมจีน สรุปได้เป็นประโยคเดียว ‘ใช้ความจริงที่ซับซ้อนที่สุด หล่อหลอมปัญญาที่ปฏิบัติได้จริงที่สุด’ มันไม่ใช่บทความที่สมบูรณ์แบบในห้องทดลอง แต่เป็นวิธีแก้ปัญหาที่เติบโตขึ้นจากทุ่งนา โรงงาน และตรอกซอกซอยในเมือง ของคนรุ่นคุณ
เสี่ยวหลิน : (ยกถ้วยชน) ถ้าอย่างนั้น ชาถ้วยนี้ ขอให้ ‘นวัตกรรมที่ไม่สมบูรณ์แบบแต่เป็นความจริง’
ศาสตราจารย์เฉิน : ขอให้ทศวรรษหน้าประสบความสำเร็จ
กลิ่นชาหอมฟุ้ง ภายนอกหน้าต่าง รถยนต์ไหลเวียนไม่ขาดสาย เครนก่อสร้างในระยะไกลหมุนช้า ๆ ทั้งสองยิ้มให้กัน บทสนทนาค่อยๆ จางหายไปในแสงสนธยา
