กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม หรือ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม เดินหน้าปรับเกมกำกับแพลตฟอร์มออนไลน์ครั้งใหญ่ หลังมองว่า กฎหมาย DPS ที่ใช้ในปัจจุบัน ยัง “เอาผิด-ควบคุม-ตรวจสอบ” แพลตฟอร์มดิจิทัลได้ไม่เต็มที่
ล่าสุด “น.ส.แนน บุณย์ธิดา สมชัย” รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงดีอี สั่งเร่งให้ สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ หรือ ETDA ทบทวนและแก้ไขกฎหมาย DPS เพื่อเพิ่มอำนาจกำกับดูแลแพลตฟอร์มดิจิทัลโดยตรง
กฎหมายเดิม “รับแจ้งได้ แต่จัดการไม่ได้”
ปัจจุบัน พ.ร.ฎ.การประกอบธุรกิจบริการแพลตฟอร์มดิจิทัล พ.ศ. 2565 หรือกฎหมาย DPS ให้อำนาจ ETDA หลัก ๆ เพียง “รับแจ้ง” ผู้ประกอบธุรกิจแพลตฟอร์ม
แต่เมื่อเกิดปัญหา เช่น
- ค่า GP สูง
- เงื่อนไขเอาเปรียบร้านค้า
- การใช้อำนาจเหนือตลาด
- ปัญหาบัญชีม้า หรือสวมบัญชีไรเดอร์
- การคุ้มครองผู้บริโภค
ETDA กลับยังไม่มี “เขี้ยวเล็บทางกฎหมาย” มากพอในการเข้าไปตรวจสอบหรือสั่งการได้เต็มรูปแบบ
เป้าหมายใหม่ “คุมแพลตฟอร์มได้จริง”
กระทรวงดีอีต้องการยกระดับบทบาท ETDA จาก “ผู้รับแจ้ง” ไปสู่ “ผู้กำกับดูแล”
โดยกฎหมายฉบับใหม่จะเปิดทางให้รัฐสามารถ
- ตรวจสอบพฤติกรรมแพลตฟอร์ม
- ดูแลการแข่งขันทางการค้า
- คุมเงื่อนไขที่ไม่เป็นธรรม
- ตรวจสอบระบบยืนยันตัวตนผู้ให้บริการ
- เพิ่มความปลอดภัยของผู้ใช้งาน
รวมถึงอาจขยายไปถึงบริการที่เชื่อมกับแพลตฟอร์ม เช่น กลุ่มไรเดอร์และขนส่งออนไลน์
ไรเดอร์-บัญชีสวม ถูกจับตา
อีกประเด็นที่ถูกหยิบขึ้นมาคือ การใช้บัญชีผู้อื่นวิ่งงานบนแพลตฟอร์ม ซึ่งกระทรวงมองว่าเกี่ยวข้องกับ “ความปลอดภัยสาธารณะ”
แนวทางเบื้องต้น คือ
- ผลักดันให้ผู้ขับขี่มี “ใบขับขี่สาธารณะ”
- เข้มระบบยืนยันตัวตน
- ตรวจสอบประวัติผู้ให้บริการได้ชัดเจนขึ้น
เพื่อลดปัญหาสวมสิทธิ์และสร้างความเชื่อมั่นให้ผู้ใช้บริการ
ไม่ร่างใหม่ทั้งฉบับ หวังใช้ได้เร็ว
รัฐบาลมองว่า หากเริ่มร่างกฎหมายใหม่ทั้งหมด อาจใช้เวลาหลายปี
จึงเลือกแนวทาง “แก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายเดิม” เพื่อให้ทันกับปัญหาแพลตฟอร์มที่ขยายตัวรวดเร็ว และกระทบผู้ประกอบการรายย่อยจำนวนมาก
ถ้ากฎหมายใหม่ผ่าน จะเกิดอะไรขึ้น?
หากการแก้กฎหมาย DPS สำเร็จ ETDA อาจมีอำนาจมากขึ้น เช่น
- เรียกข้อมูลจากแพลตฟอร์ม
- ตรวจสอบระบบธุรกิจ
- ออกมาตรการกำกับ
- สั่งแก้ไขเงื่อนไขที่ไม่เป็นธรรม
- ตรวจสอบมาตรฐานความปลอดภัยของผู้ให้บริการ
ซึ่งอาจส่งผลต่อแพลตฟอร์มขนาดใหญ่ ทั้งอีคอมเมิร์ซ แอปส่งอาหาร แอปเรียกรถ และบริการดิจิทัลอื่น ๆ
ประเด็นที่ต้องจับตา
แม้หลายฝ่ายเห็นด้วยกับการเพิ่มอำนาจรัฐ แต่ก็มีคำถามตามมาว่า
- รัฐจะมีอำนาจมากเกินไปหรือไม่
- เอกชนจะถูกควบคุมหนักเกินจำเป็นหรือเปล่า
- กติกาใหม่จะกระทบการแข่งขันหรือไม่
กระทรวงดีอียืนยันว่า จะออกแบบกฎหมายให้ “สมดุล” ระหว่างรัฐ ผู้ประกอบการ และผู้บริโภค เพื่อให้เศรษฐกิจดิจิทัลไทยเติบโตบนกติกาที่เป็นธรรมต่อทุกฝ่าย
