“ภาพของนักท่องเที่ยวต่างชาติที่เคยจำกัดอยู่แค่การถ่ายรูปหน้าพระราชวังต้องห้าม หรือกำแพงเมืองจีน กำลังถูกแทนที่ด้วยคลื่น “การท่องเที่ยวย้อนศร” ที่มุ่งหน้าเข้าสู่ตรอกซอกซอยและวิถีชีวิตประจำวันของคนธรรมดา สิ่งที่ดึงดูดสายตาชาวโลกในวันนี้ ไม่ใช่เพียงโบราณสถานยิ่งใหญ่ แต่คือเสน่ห์ของ “ความปลอดภัยและคุณภาพชีวิต” ที่จับต้องได้ ตั้งแต่การเดินเล่นคนเดียวตอนดึกอย่างสบายใจ ความสะดวกสบายของพื้นที่สาธารณะ ไปจนถึงรอยยิ้มและการต้อนรับอันอบอุ่นที่ไร้กำแพงภาษา เมื่อชีวิตประจำวันอันสงบสุข กลายเป็นทิวทัศน์ที่น่าประทับใจ จีนจึงไม่ได้เปิดประตูรับแขกแค่ในฐานะแหล่งท่องเที่ยว แต่กำลังชวนให้ทั้งโลกเข้ามาสัมผัสและ “ใช้ชีวิต” ร่วมกันอย่างแท้จริง”
บทความโดย สันติ ตั้งรพีพากร
ลุงหวังที่ปากซอยหูท่งในปักกิ่ง มีงานอดิเรกใหม่คือ การบอกทางให้นักท่องเที่ยวต่างชาติ
“พระราชวังต้องห้ามไปทางใต้ หอฟ้าเทียนถานไปทางเหนือ ฉือซ่าไห่เข้าซอยไปเลย” เขาพูดด้วยคำภาษาอังกฤษไม่กี่คำที่เพิ่งหัดมา พร้อมชี้บอกทิศทาง ก่อนจะเสริมอีกประโยค “Play happy!” นักท่องเที่ยวหนุ่มผมทองตาสีฟ้าข้างๆ ยิ้มกว้าง ยกกล้องอยากถ่ายรูปคู่ ลุงหวังโบกมือปฏิเสธ “อย่าถ่ายหน้า ถ่ายตัวอักษรฉัน” บนกำแพงซอยหูท่งด้านหลังเขา ป้ายคำขวัญ (标语) อารยธรรมที่เพิ่งทาสีใหม่ มีนกพิราบสองสามตัวเดินเล่นอย่างสบายอารมณ์
ภาพแบบนี้กำลังเกิดขึ้นในเมืองนับไม่ถ้วนทั่วจีน นับตั้งแต่ปี 2024 เป็นต้นมา นักท่องเที่ยวต่างชาติหลั่งไหลเข้าจีนราวกับคลื่นทะเล ไม่ใช่นักธุรกิจ ไม่ใช่แบ็กแพ็กเกอร์ แต่เป็นนักท่องเที่ยวธรรมดาที่ลากกระเป๋าเดินทาง ถือแอปแปลภาษา ตื่นเต้นเหมือนมาสำรวจโลกใหม่ วิดีโอที่พวกเขาถ่ายแพร่กระจายอย่างรวดเร็วใน TikTok ทั้งจัตุรัสเทียนอันเหมินตอนตีสี่เพื่อดูพิธีเชิญธงชาติ แผงขนมเปี๊ยทอด (煎饼) ร้อนๆ ริมถนน จักรยานสาธารณะที่สแกนแล้วปั่นได้ทันที และบรรดาคุณป้าคุณยายที่เต้นรำจัตุรัสในสวนสาธารณะยามเย็น
ทำไมนักท่องเที่ยวต่างชาติถึงเพิ่มขึ้นอย่างกะทันหัน? คำตอบซ่อนอยู่ใน “ความปกติธรรมดา” ในชีวิตประจำวันของคนจีน
ความรู้สึกปลอดภัย คือคำที่นักท่องเที่ยวต่างชาติพูดถึงบ่อยที่สุด บล็อกเกอร์ท่องเที่ยวสาวชาวอเมริกันคนหนึ่งโชว์ในวิดีโอของเธอว่า กำลังเดินเล่นคนเดียวในกวางโจวตอนสี่ทุ่มครึ่ง “ฉันไม่กล้าทำแบบนี้ในนิวยอร์กด้วยซ้ำ” กล้องแพนไปทั่วถนนการค้าที่สว่างไสว ร้านสะดวกซื้อเปิด 24 ชั่วโมง และรถตำรวจที่กำลังลาดตระเวนอยู่ ความรู้สึกปลอดภัยนี้ไม่ใช่แค่เรื่องอาชญากรรม แต่เป็น “อิสรภาพที่ได้รับการเคารพ” นักท่องเที่ยวต่างชาติค้นพบว่า ในจีนพวกเขาสามารถใช้ชีวิตเหมือนคนท้องถิ่นได้จริงๆ สแกนจักรยานสาธารณะปั่นไปทั่วเมือง เข้าไปต่อราคาในตลาดสด สั่งอาหารเดลิเวอรีตอนดึก เข้าไปรำไทเก๊กกับคุณตาที่ออกกำลังกายยามเช้าในสวนสาธารณะ ไม่มีใครมองพวกเขาเป็น “คนนอกที่พิเศษ” ประสบการณ์การหลอมรวม (融入) อย่างเท่าเทียมแบบนี้ โดนใจมากกว่าประตูแหล่งท่องเที่ยวเสียอีก
การยกระดับคุณภาพชีวิต ทำให้ความรู้สึกปลอดภัยมีรายละเอียดที่เข้มข้นขึ้น ที่หางโจว ช่างภาพชาวฝรั่งเศสคนหนึ่งหลงรักห้องสมุดชุมชน “ที่นี่ไม่มีกำแพง ใครก็เข้าได้ แอร์ฟรี หนังสืออ่านได้ตามสบาย แถมมีปลั๊กชาร์จ” เขาถ่ายภาพหนึ่งภาพ แสงแดดยามบ่ายส่องผ่านหน้าต่างกระจก คนชรา เด็ก พนักงานออฟฟิศ และพนักงานทำความสะอาดนั่งอ่านหนังสือเงียบๆ ในพื้นที่เดียวกัน ที่เฉิงตู สาวชาวดัตช์คนหนึ่งเดินตาม GPS เข้าไปในย่านที่อยู่อาศัยเก่า เธอประหลาดใจกับดอกไม้ใบหญ้าบนระเบียงบ้านทุกหลัง จุดคัดแยกขยะที่สะอาดสะอ้าน และรถจักรยานไฟฟ้าที่จอดเรียงรายอย่างเป็นระเบียบ “คนจีนใช้ชีวิตกันอย่างมีชีวิตชีวามาก ความกระตือรือร้นแบบนี้คือความโรแมนติกเฉพาะตัวของคนจีน”
ความเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อมเห็นได้ชัดด้วยตาเปล่า หมอกควันที่เคยถูกวิพากษ์วิจารณ์ กลายเป็น “ภาพหายาก” ในเลนส์ของนักท่องเที่ยวต่างชาติ แทนที่ด้วยกำแพงเมืองจีนใต้ท้องฟ้าสีคราม น้ำในแม่น้ำหลีเจียงใสสะอาด และนักปั่นจักรยานบนเส้นทางสีเขียวของเมือง ที่ซีอาน หนุ่มอังกฤษคนหนึ่งอุทานเมื่อเห็นพระอาทิตย์ขึ้นที่ภูเขาหลีซาน “พระเจ้า สีมันเหมือนถูกวาดขึ้นมา!” มีคนคอมเมนต์ตอบว่า “ตอนนี้หลายที่ในจีนเป็นแบบนี้ คุณภาพอากาศดีขึ้นทุกปี” การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ใช่ภาพจากสารคดีโฆษณา แต่เป็นอากาศทุกลมหายใจที่นักท่องเที่ยวสูดเข้าไป และพื้นที่สีเขียวทุกผืนที่พวกเขาเหยียบย่าง
สิ่งที่น่าสนใจที่สุดคือ “ความคึกคักของการสื่อสารข้ามภาษา” ระหว่างนักท่องเที่ยวต่างชาติกับคนท้องถิ่น ที่ฉงชิ่ง นักท่องเที่ยวชาวเม็กซิกันคนหนึ่งหมุนตัวอยู่กับที่เพราะหลงทาง คุณยายคนหนึ่งเดินเข้ามาหาเอง โบกมือให้เขาตามเธอไป พาเดินผ่านตรอกซอกซอยที่วกวน ไปส่งถึงปากทางกระเช้าลอยฟ้าข้ามแม่น้ำแยงซี ทั้งสองคนสื่อสารกันไม่รู้เรื่อง แต่รอยยิ้มและภาษากายของคุณยายแม่นยำกว่าแอปแปลภาษาใดๆ “ความอบอุ่นระหว่างมนุษย์” แบบนี้คือความทรงจำที่นักท่องเที่ยวต่างชาติเอากลับบ้านไม่ได้ แต่เป็นนามบัตรที่มีชีวิตชีวาที่สุดของจีน
แน่นอนว่านักท่องเที่ยวที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วก็นำมาซึ่งความยุ่งยากที่น่ายินดี ตั๋วเข้าชมบางที่หายากขึ้น ร้านอาหารดังบางร้านต่อคิวยาวขึ้น ห้องน้ำสาธารณะบางแห่งไม่เพียงพอ แต่นี่ไม่ใช่ทิวทัศน์อีกแบบหนึ่งหรอกหรือ? เมื่อบล็อกเกอร์ท่องเที่ยวชาวเยอรมันคนหนึ่งพูดท้ายวิดีโอว่า “ฉันจะย้ายมาอยู่จีน” ชาวเน็ตจีนในคอมเมนต์ต่างช่วยกันแนะนำ “หัดใช้ WeChat Pay ก่อนนะ!” “อย่าลืมทำประกันสุขภาพ ราคาถูกมาก”
โลกกำลังค้นพบจีนอีกครั้ง และครั้งนี้ เลนส์กล้องไม่ได้โฟกัสแค่พระราชวังต้องห้ามและกำแพงเมืองจีนอันเก่าแก่อีกต่อไป แต่เป็นปาท่องโก๋กับนมถั่วเหลืองยามเช้า การเต้นรำจัตุรัสยามเย็น ร้านสะดวกซื้อยามดึก และคนจีนทุกคนที่ใช้ชีวิตอย่างเต็มเปี่ยมด้วยความอบอุ่น นี่คือ “ทิวทัศน์” ที่งดงามที่สุดของจีน ชีวิตที่ทำให้รู้สึกวางใจได้
ลุงหวังพูดถูกแล้ว : Play happy ขอให้สนุกนะ บนผืนแผ่นดินนี้ ความสุขไม่ต้องมีเหตุผลอีกต่อไป มันละลายอยู่ในอากาศ ซ่อนอยู่ในทุกวันธรรมดาๆ เมื่อโลกมาเคาะประตู คนจีนต้อนรับด้วยชามบะหมี่หนึ่งชาม ถนนหนึ่งสาย และรอยยิ้มหนึ่งรอย บอกกับโลกว่า ยินดีต้อนรับ มาอยู่แบบเราเถอะ
