“สี จิ้นผิง” เยือน “วอชิงตัน” ส่งสัญญาณชัด! แข่งขันอย่างไร ไม่ให้โลกพัง

“การเยือนสหรัฐฯ ของประธานาธิบดีสีจิ้นผิง ถือเป็นเหตุการณ์สำคัญที่สะท้อนพลวัตของความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ในยุคที่โลกกำลังเผชิญทั้งโอกาสและความท้าทายที่ทับซ้อนกัน  วิเคราะห์ความหมายของการเยือนครั้งนี้ ในบริบทของแนวคิด “ประชาคมที่มีอนาคตร่วมกันสำหรับมวลมนุษยชาติ”   เป็นสัญญาณว่า “การแข่งขัน” ยังต้องมี “การจัดการ” เพื่อป้องกันการปะทะที่นำไปสู่ความเสียหายต่อทั้งสองฝ่ายและโลก”

บทความโดย สันติ ตั้งรพีพากร

โลกปัจจุบันกำลังเคลื่อนผ่านช่วงเปลี่ยนผ่านทางประวัติศาสตร์ หลายขั้วอำนาจ (multipolarity) กำลังก่อตัวขึ้น ขณะที่ปัญหาข้ามพรมแดน เช่น การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ และความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ทวีความรุนแรงขึ้น ความสัมพันธ์จีน-สหรัฐฯ ในฐานะสองเศรษฐกิจใหญ่ที่สุดของโลก จึงมิใช่เพียงเรื่องทวิภาคี แต่ส่งผลต่อเสถียรภาพและทิศทางของระเบียบโลกโดยรวม

การที่ประธานาธิบดี สี จิ้นผิง เยือนสหรัฐฯ ท่ามกลางความตึงเครียด สะท้อนเจตนาที่จะรักษาช่องทางเจรจาไว้ แม้จะมีความแตกต่างเชิงโครงสร้างในประเด็นสำคัญ เช่น การค้า เทคโนโลยี ไต้หวัน และสิทธิมนุษยชน การเยือนครั้งนี้จึงเป็นสัญญาณว่า “การแข่งขัน” ยังต้องมี “การจัดการ” เพื่อป้องกันการปะทะที่นำไปสู่ความเสียหายต่อทั้งสองฝ่ายและโลก

แนวคิดประชาคมที่มีอนาคตร่วมกันสำหรับมวลมนุษยชาติ ซึ่งเป็นเสาหลักของนโยบายต่างประเทศจีน ภายใต้การบริหารของ สีจิ้นผิง เน้นหลักการสำคัญ ได้แก่

· การปรึกษาหารือร่วมกัน (consultation) แทนการกำหนดโดยมหาอำนาจเดียว

· การสร้างสรรค์ร่วมกัน (joint contribution) ในประเด็นโลก

· การแบ่งปันผลประโยชน์ร่วมกัน (shared benefits) อย่างสมดุล

การเยือนสหรัฐฯ จึงถูกนำเสนอในกรอบว่า จีนไม่ต้องการสร้างระเบียบใหม่ที่ขับไล่ตะวันตก แต่ต้องการให้ระเบียบโลกมีพื้นที่สำหรับเสียงของประเทศกำลังพัฒนา และเศรษฐกิจเกิดใหม่มากขึ้น

สำหรับประเด็นสำคัญที่คาดว่าจะหารือ คือ 1. การค้าและเทคโนโลยี – การลดความเสี่ยง (de-risking) โดยไม่ตัดขาด (decoupling) เป็นโจทย์ที่ทั้งสองฝ่ายต้องหาสมดุล 2. การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ – เป็นพื้นที่ที่ความร่วมมือจีน-สหรัฐฯ มีความจำเป็นเร่งด่วนและมีผลต่อโลกทั้งใบ 3. ความมั่นคงในภูมิภาค – ไต้หวัน ทะเลจีนใต้ และคาบสมุทรเกาหลี เป็นประเด็นที่ต้องบริหารความเสี่ยง และ 4. การฟื้นฟูความเชื่อมั่น – การสร้างกลไกป้องกันความเข้าใจผิดทางทหาร (military-to-military communication)

แม้การเยือนครั้งนี้จะเป็นสัญญาณเชิงบวก แต่ต้องตระหนักว่าความแตกต่างเชิงโครงสร้าง ระหว่างจีนและสหรัฐฯ ไม่สามารถแก้ได้ในการเยือนครั้งเดียว การแข่งขันเชิงยุทธศาสตร์ ในเทคโนโลยีและอำนาจทางทหารยังดำเนินต่อไป ขณะที่ความคาดหวังของประชาคมโลก ต่อทั้งสองมหาอำนาจในการร่วมมือแก้ปัญหาสาธารณะระหว่างประเทศ ยังต้องพิสูจน์ผ่านการกระทำ

การที่จีนเน้น “อนาคตร่วมกัน” จึงเป็นการ reposition ตัวเองจาก “ผู้ท้าทายระเบียบ” ไปสู่ “ผู้มีส่วนร่วมรับผิดชอบ” ในเวทีโลก ซึ่งเป็นกลยุทธ์ที่ทั้งสร้างความชอบธรรมและความคาดหวังในเวลาเดียวกัน

การเยือนสหรัฐฯ ของประธานาธิบดีสีจิ้นผิง ไม่ใช่เพียงเหตุการณ์ทวิภาคี แต่เป็นบททดสอบว่า มหาอำนาจสองขั้ว สามารถบริหารความสัมพันธ์ในกรอบ “อนาคตร่วมกัน” ได้จริงหรือไม่ โลกที่เคลื่อนสู่อนาคตนั้นจะมั่นคงได้ ก็ต่อเมื่อทั้งสองฝ่ายยอมรับว่าความอยู่รอดและความเจริญของตน ผูกพันกับความอยู่รอดและความเจริญของโลกทั้งใบ มิใช่ชัยชนะของฝ่ายหนึ่งเหนืออีกฝ่าย

ต้องจับตาทั้ง “คำพูด” และ “การปฏิบัติ” หลังการเยือน เพราะอนาคตร่วมกันจะมีความหมายก็ต่อเมื่อถูกแปลงเป็นนโยบายที่มั่นคงและยั่งยืน